Oog voor de landbouw en haar ontwikkeling

De gemeente Enschede stelt een visie landelijk gebied op en legt daarin de relatie met de energietransitie. Aan de basis van de visie staat een studie over de landbouw. In opdracht van de gemeente Enschede en STAWEL, de stichting voor duurzame plattelandsontwikkeling Enschede, hebben Kadaster en Wageningen Economic Research een analyse gemaakt van de agrarische sector in Enschede: grondgebruik en verkaveling, structuur van de bedrijven, gevolgen van het landbouwbeleid en van andere ontwikkelingen. Ook is aan de agrariërs gevraagd wat hun toekomstverwachtingen zijn. Het resultaat is de ‘Landbouwanalyse Enschede’.

Enschede: stad in het groen 

Enschede roept bij veel mensen de associatie op met de stad: de woongebieden, het centrum, de bedrijven en de universiteit. De gemeente biedt echter veel meer: naast de het stedelijk gebied kent Enschede een omvangrijk en hoog gewaardeerd landelijk gebied met heel gevarieerd grondgebruik. 

Voor de op te stellen visie landelijk gebied heeft de gemeente Enschede behoefte aan een objectieve en toekomstgerichte analyse van de landbouw binnen de gemeente: waar staat de landbouw op dit moment en welk kant ontwikkelt de landbouw zich op? Vragen zijn onder meer wat de landbouw nu en in de toekomst betekent voor het waardevolle en kleinschalige landschap, hoe het stedelijk gebied en zijn bevolking zich verhouden tot het landelijk gebied en hoe de nieuwe vraag om met zonnevelden en windturbines energie op te wekken uitwerkt voor de ontwikkelingsmogelijkheden van de landbouw. 

Wat hebben Kadaster en Wageningen Economic Research gedaan? 

Kadaster en Wageningen Economic Research hebben een rapport opgesteld dat bestaat uit vier onderdelen:

  • Landbouwanalyse waarin wordt ingegaan op het grondgebruik in de gemeente Enschede, de structuur van de landbouwbedrijven, de verkaveling, het grondgebruik en de fysieke omstandigheden (bodem, water, natuur en landschap)
  • De ontwikkelingen in de landbouw in Nederland en de betekenis daarvan voor de landbouw in de gemeente Enschede (milieubeleid, landbouwbeleid, wensen van consumenten) en ontwikkelingen in de fysieke omgeving (klimaat, bodemvruchtbaarheid, biodiversiteit, energietransitie). 
  • De opvattingen van de agrariërs in Enschede (individuele gesprekken en een groepsbespreking)
  • Constateringen en perspectieven (conclusies en aanbevelingen).

Objectieve informatie als basis voor de visie landelijk gebied

"De gemeente heeft het Kadaster en Wageningen Economic Research gevraagd om ‘scan’ te maken van de agrarische sector. Een scan met objectieve informatie, met kennis van zaken opgesteld en waarin de landbouw in Enschede wordt vergeleken met de situatie elders in Nederland. Gevraagd is meer te maken dan een statische foto van de huidige situatie door ook een verwachting voor de toekomst op te stellen. Niet alleen van buitenaf bekeken, maar daar ook de visie en mening van de agrariërs zelf te betrekken. Om die laatste reden werkt de gemeente in deze opdracht en bij het maken van de visie samen met STAWEL. De analyse moet leiden tot conclusies die de gemeente kan gebruiken voor de visie. Er blijven altijd wensen over, maar over het geheel genomen kunnen wij met het rapport  verder bij het opstellen van de visie." Werner Gerritsen, opdrachtgever namens de gemeente Enschede

Enkele opvallende uitkomsten 

De studie leidt tot enkele opvallende uitkomsten. Het grote landelijk gebied van Enschede telt vrij weinig volwaardige landbouwbedrijven. Het totale landelijk gebied beslaat 10.000 ha, waarvan bijna de helft cultuurgrond is (4.700 ha). Enschede kent echter niet meer dan 56 volwaardige landbouwbedrijven: 52 melkveehouders en 4 intensieve veehouders. De rest van de cultuurgrond is in gebruik bij  107 kleinere bedrijven uit Enschede en nog eens 164 bedrijven van buiten de gemeente. De melkveehouders zijn in oppervlakte en omvang van de veestapel kleiner dan het Nederlandse gemiddelde melkveebedrijf. Opvallend is ook dat de bedrijven in Enschede beduidend minder verbreding kennen (zoals agrotoerisme, verkoop aan huis, loonwerk) dan elders in Nederland. De verkaveling is over het geheel genomen redelijk. 

Het rapport ziet extensivering als toekomstbeeld voor de melkveehouderij. Ook zal het aantal bedrijven blijven afnemen. Het ongewisse toekomstbeeld betreft niet alleen de landbouw, maar kan ook gevolgen hebben voor het toekomstige beheer van het kwetsbare en kleinschalige landschap. Het rapport constateert dat de band tussen stedelijk en landelijk gebied kan worden versterkt in wederzijds voordeel. Van de gemeente Enschede wordt voorts een meer actieve en betrokken rol gevraagd. De agrariërs ervaren een hoge gronddruk. Nieuwe claims om ruimte, zoals voor de energietransitie, roepen veel reacties op en vragen om een gezamenlijke gebiedsgerichte aanpak.    

Meerwaarde van het Kadaster

"De meerwaarde van het Kadaster en Wageningen Economic Research is dat zij over een schat aan informatie beschikken en onafhankelijk zijn. Ook valt met het Kadaster goed samen te werken. Het rapport geeft een duidelijke inkijk in de situatie van de landbouw in Enschede. Dat helpt bij het opstellen van de visies. Niet alle onderdelen zijn echter volledig gedekt. Wij hadden nog wel een stapje dieper willen gaan bij de vertaling van landelijke trends naar de situatie in Enschede." Gerrit Meutstege, consulent bij STAWEL, de stichting voor duurzame plattelandsontwikkeling Enschede

Het hele rapport lezen?

Wilt u meer weten over de “Landbouwanalyse Enschede: Een onderzoek naar de huidige en toekomstige situatie van de landbouw in het landelijk gebied van Enschede”? Download het onderzoeksrapport.

Kunt u dit pdf-bestand niet bekijken, bijvoorbeeld omdat u een screenreader gebruikt? Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Charlotte Gillet, Projectleider gebiedsinrichting via het contactformulier.